Κληρονομιά με χρέη: αποποίηση, ευθύνη κληρονόμων, νέοι κανόνες 2026

Τέσσερις μήνες, δύο καθεστώτα ανάλογα με την ημερομηνία θανάτου, και κινήσεις που μετράνε ως αποδοχή χωρίς να το καταλάβετε.

Κληρονομώ τα χρέη των γονιών μου;

Ναι, αν αποδεχθείτε, ρητά ή αφήνοντας την προθεσμία να περάσει. Τα χρέη μοιράζονται αυτοδικαίως στους συγκληρονόμους κατά τη μερίδα του καθενός (ΑΚ 1885), και το πόσο βαθιά φτάνει η ευθύνη εξαρτάται από την ημερομηνία θανάτου.

Για θανάτους έως τις 15/9/2026, ο «απλός» κληρονόμος ευθύνεται και με τη δική του περιουσία (ΑΚ 1901): διαμέρισμα 80.000 ευρώ με χρέη 130.000 ευρώ σημαίνει 50.000 ευρώ από τον μισθό σας, εκτός αν δηλώσατε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής μέσα στο τετράμηνο (ΑΚ 1902).

Για θανάτους από τις 16/9/2026, ο Ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α’ 81/22.5.2026, άρθρο 41) αντιστρέφει τον κανόνα: ευθύνεστε με τα δικά σας μόνο αν δηλώσετε ελεύθερη διαχείριση στη γραμματεία του δικαστηρίου (νέο ΑΚ 1892), αν πουλήσετε κληρονομιαία χωρίς άδεια δικαστηρίου ή μειώσετε υπαίτια την αξία τους (νέο ΑΚ 1895). Το ψιλό γράμμα: αν η κληρονομιά δεν φτάνει για την αμοιβή και τα έξοδα του εκκαθαριστή, τα πληρώνουν οι κληρονόμοι από την τσέπη τους (νέο ΑΚ 1900).

Πόσο χρόνο έχω για αποποίηση κληρονομιάς;

Τέσσερις μήνες από τότε που πληροφορηθήκατε ότι κληρονομείτε και με ποιον τίτλο, από διαθήκη ή εξ αδιαθέτου. Ένα έτος αν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν μένατε εσείς εκεί. Με διαθήκη, η προθεσμία δεν ξεκινά πριν από τη δημοσίευσή της.

Η λέξη που κρίνει τις περισσότερες υποθέσεις είναι «πληροφορηθήκατε». Η ΑΑΔΕ στην εγκύκλιο Ε.2059/2024 δέχεται ότι χρειάζεται θετική γνώση: αν το μάθατε από ατομική ειδοποίηση της ΔΟΥ, αποποίηση μέσα σε 4 μήνες από αυτήν είναι εμπρόθεσμη. Η συγγένεια από μόνη της δεν αποδεικνύει γνώση, σημειώνει η ίδια εγκύκλιος· για ασφάλεια, αν μάθατε τον θάνατο την ίδια μέρα, μετρήστε από εκείνη.

Παράδειγμα: θάνατος στις 3 Μαρτίου 2026 χωρίς διαθήκη, σύζυγος και δύο παιδιά το έμαθαν την ίδια μέρα. Η προθεσμία λήγει την Παρασκευή 3 Ιουλίου 2026. Ο οδηγός της ΑΑΔΕ δίνει λήξη 6/7 για θάνατο 5/3, αλλά το παράδειγμά του είναι του 2020 και η 5/7/2020 ήταν Κυριακή, γι’ αυτό η λήξη πήγε στη Δευτέρα. Από τις 4 Ιουλίου 2026 είναι εκπρόθεσμη αποποίηση κληρονομιάς και άκυρη (ΑΚ 1850). Το «δεν ήξερα ότι είχε τόσα δάνεια» δεν ανοίγει ξανά την προθεσμία: η πλάνη για το παθητικό δεν θεωρείται ουσιώδης (ΑΚ 1857).

Τι μετράει ως αποδοχή χωρίς να το καταλάβετε

Η αποποίηση είναι άκυρη αν πριν από αυτήν δηλώσατε, ρητά ή σιωπηρά, ότι αποδέχεστε (ΑΚ 1849). Σιωπηρή αποδοχή είναι κάθε πράξη που δείχνει θέληση να κρατήσετε την κληρονομιά ως δική σας.

Κατά την ΑΑΔΕ (Ε.2059/2024), αποδοχή είναι η δήλωση φόρου κληρονομιάς, η αίτηση κληρονομητηρίου και το Ε9 για το ακίνητο του θανόντος. Το ίδιο ισχύει για ανάληψη χρημάτων από τον λογαριασμό του για δικές σας ανάγκες, μεταβίβαση του αυτοκινήτου του και είσπραξη ενοικίων.

Ακίνδυνη κατά τον νόμο είναι η σύνταξη απογραφής και, για τους νέους θανάτους ρητά, η πληρωμή της κηδείας και η δημοσίευση της διαθήκης (νέο ΑΚ 1847). Ο δικός μας κανόνας μέχρι να αποφασίσετε: δεν αγγίζετε τίποτα που ανήκε στον θανόντα.

Αποδοχή, απογραφή ή αποποίηση: ποια επιλογή και πότε

Τρεις δρόμοι, και η ημερομηνία θανάτου αλλάζει τι σημαίνει ο καθένας.

Μεταβατική διάταξη που λίγοι γνωρίζουν: για θάνατο έως τις 22 Μαΐου 2026 χωρίς δήλωση αποδοχής με απογραφή, το άρθρο 33 παρ. 8 του Ν. 5303/2026 δίνει προθεσμία έως τις 22 Νοεμβρίου 2026 (6 μήνες από τη δημοσίευσή του) για να ζητήσετε απογραφή με δικαστικό επιμελητή και πραγματογνώμονες, εφόσον δεν έχει γίνει αναγκαστική εκτέλεση στη δική σας περιουσία.

Πώς μαθαίνετε τι χρωστούσε ο θανών πριν αποφασίσετε

Κανείς δεν σας στέλνει συγκεντρωτική λίστα. Οι κωδικοί myAADE του θανόντος απενεργοποιούνται μόλις ο θάνατος περάσει αυτόματα στο Φορολογικό Μητρώο, όπως εξηγεί ο χρηστικός οδηγός της ΑΑΔΕ. Υποβάλλετε το Δ210 στο myAADE («Τα Αιτήματά μου», Μητρώο, «Μεταβολές στοιχείων φυσικού προσώπου») με ληξιαρχική πράξη θανάτου και πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, και ζητάτε από τη ΔΟΥ βεβαίωση των οφειλών του.

Σε τράπεζες και servicers στέλνετε έγγραφο αίτημα με τα ίδια πιστοποιητικά για υπόλοιπα δανείων, καρτών και εγγυήσεων κατά την ημερομηνία θανάτου. Από το Κτηματολόγιο βγάζετε πιστοποιητικό βαρών, στο ΚΕΑΟ ρωτάτε για εισφορές μη μισθωτών, στον Τειρεσία βλέπετε διαταγές πληρωμής και καταγγελίες συμβάσεων (δείτε τον οδηγό για τον Τειρεσία). Κάντε τα όλα τις πρώτες 6 εβδομάδες, γιατί οι servicers αργούν.

Αποποίηση κληρονομιάς βήμα βήμα στο Ειρηνοδικείο

Η αποποίηση είναι δήλωση στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς, δηλαδή του Ειρηνοδικείου της τελευταίας κατοικίας του θανόντος (ΑΚ 1848, ΚΠολΔ 810 και 812), χωρίς δικαστική απόφαση.

1. Βγάλτε ληξιαρχική πράξη θανάτου και πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών (gov.gr ή ΚΕΠ) και, αν υπάρχει διαθήκη, το πρακτικό δημοσίευσής της.
2. Ελέγξτε αν ο θάνατος είναι πριν ή μετά τις 16/9/2026 και σημειώστε πότε λήγει η προθεσμία σας. Μέχρι τότε, καμία πράξη διαχείρισης.
3. Πηγαίνετε αυτοπροσώπως με ταυτότητα και τα πιστοποιητικά, ή ορίστε αντιπρόσωπο με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο.
4. Για ανήλικο παιδί σας, ζητήστε πρώτα άδεια δικαστηρίου. Χωρίς αυτήν, η αποποίηση για λογαριασμό του είναι άκυρη.
5. Πάρτε την έκθεση αποποίησης και στείλτε αντίγραφο στην ΑΑΔΕ με το Δ210. Αν ο θανών είχε επιχείρηση, το Δ211 υποβάλλεται μέσα σε 30 ημέρες από την επομένη της λήξης της προθεσμίας αποποίησης.
6. Ενημερώστε τον επόμενο στη σειρά: η δική του προθεσμία ξεκινά όταν μάθει για την αποποίησή σας.

Τα πιστοποιητικά του gov.gr είναι δωρεάν· πληρεξούσιο και δικηγόρος για ανηλίκους χρεώνονται. Το πιστοποιητικό περί μη αποποίησης, που ζητούν αργότερα τράπεζες και συμβολαιογράφοι, βγαίνει ηλεκτρονικά στο gov.gr.

Η αλυσίδα των αποποιήσεων και τα ανήλικα παιδιά

Όταν αποποιείστε, η μερίδα σας πάει σε όποιον θα καλούνταν αν δεν ζούσατε κατά τον θάνατο (ΑΚ 1856): μετά τον γιο τα εγγόνια, μετά τα εγγόνια οι γονείς και τα αδέλφια του θανόντος. Κάθε κρίκος έχει δικό του τετράμηνο από τη μέρα που έμαθε ότι ήρθε η σειρά του. Σε οικογένειες με χρέη βλέπουμε 8 και 10 αποποιήσεις στη σειρά.

Για θανάτους πριν από τις 16/9/2026, ο ανήλικος θεωρείται ότι αποδέχεται με το ευεργέτημα της απογραφής (ΑΚ 1912) και οι γονείς αποποιούνται για λογαριασμό του μόνο με άδεια δικαστηρίου. Αλλιώς, μπορεί να αποποιηθεί μόνος του μέσα σε 1 έτος από την ενηλικίωση (άρθρο 35 Ν. 4786/2021). Ως τότε, κατά την Ε.2093/2025 της ΑΑΔΕ, είναι «προσωρινός κληρονόμος»: δεν του επιβάλλονται μέτρα για τα χρέη του παππού και όσα παρακρατήθηκαν επιστρέφονται με αίτηση.

Για θανάτους από τις 16/9/2026 το άρθρο 35 καταργείται. Την προστασία δίνουν τα νέα ΑΚ 1892 και 1527: οι γονείς δεν μπορούν να δηλώσουν ελεύθερη διαχείριση για το παιδί χωρίς άδεια δικαστηρίου και, αν πουλήσουν κληρονομιαία, ευθύνονται οι ίδιοι.

Στεγαστικό, νόμος Κατσέλη και οφειλές σε ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ

Στεγαστικό με ασφάλεια ζωής

Αν το δάνειο είχε ασφάλεια ζωής υπέρ της τράπεζας, το ασφάλισμα σβήνει το υπόλοιπο, ολόκληρο ή έως το ασφαλισμένο κεφάλαιο. Ασφάλισμα με κατονομαζόμενο δικαιούχο δεν ανήκει στην κληρονομιά και εισπράττεται ακόμη κι αν οι κληρονόμοι αποποιηθούν, όπως εξηγεί το nextdeal.gr. Ζητήστε το ασφαλιστήριο πριν αποποιηθείτε και κοιτάξτε τις εξαιρέσεις για προϋπάρχουσες ασθένειες. Χωρίς ασφάλεια, τη ρύθμιση κόκκινου δανείου πρώτης κατοικίας την κάνουν όσοι αποδέχθηκαν.

Νόμος Κατσέλη

Η ρύθμιση του Ν. 3869/2010 είναι προσωποπαγής αλλά δεν χάνεται αυτόματα: με την απόφαση 56/2022 το Ειρηνοδικείο Αταλάντης επέτρεψε στη σύζυγο που μένει στο σπίτι να συνεχίσει το σχέδιο, προσαρμοσμένο στη δική της ικανότητα αποπληρωμής. Αν το δάνειο επανυπολογίζεται μετά την απόφαση του Αρείου Πάγου για τους τόκους του νόμου Κατσέλη, ζητήστε πρώτα το νέο υπόλοιπο.

ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ

Όσο έχετε δικαίωμα αποποίησης, απαίτηση κατά της κληρονομιάς δεν ασκείται εναντίον σας (ΑΚ 1858)· η ΑΑΔΕ το δέχεται στην Ε.2093/2025 και αίρει με αίτησή σας κατασχέσεις στον λογαριασμό σας για χρέη του θανόντος (δείτε τι προστατεύει ο ακατάσχετος λογαριασμός). Ρυθμίσεις του θανόντος στον ΕΦΚΑ δεν μεταφέρονται αυτόματα: όποιος αποδέχθηκε κάνει νέα ρύθμιση στον ΕΦΚΑ στο όνομά του. Η παραγραφή χρεών σε εφορία, τράπεζες και δήμους ακολουθεί τους γενικούς κανόνες, με αναστολή 6 μηνών μετά την αποδοχή (ΑΚ 259). Για τον φόρο κληρονομιάς δείτε τον οδηγό για τη φορολογική δήλωση αποβιώσαντος. Ρεύμα και νερό είναι απλά χρέη της κληρονομιάς και δεν σας βαραίνουν αν αποποιηθείτε.

Τα λάθη που βλέπουμε πιο συχνά

Το πιο συχνό είναι η μέτρηση από λάθος ημερομηνία: από το μνημόσυνο των 40 ημερών, ή από τη δημοσίευση διαθήκης ενώ κληρονομούν εξ αδιαθέτου. Φτάνουν στο Ειρηνοδικείο μία εβδομάδα αργά.

Δεύτερο, το Ε9 «για τον ΕΝΦΙΑ»: υποβάλλεται τον Απρίλιο, τον Ιούνιο εμφανίζεται servicer με 90.000 ευρώ, και η αποποίηση έχει κλείσει.

Τρίτο: η οικογένεια αποποιείται για τους ενήλικες και ξεχνά τα εγγόνια.

Τέταρτο: κάποιος πληρώνει από δικό του λογαριασμό «μια δόση να μη χαθεί η ρύθμιση» του θανόντος. Η καλή πρόθεση ερμηνεύεται ως αποδοχή.

Πέμπτο: αποποίηση από φόβο, χωρίς να έχει ζητηθεί το ασφαλιστήριο του στεγαστικού. Χάνεται σπίτι που θα έμενε καθαρό.

Πότε χρειάζεστε δικηγόρο και πότε αρκεί ο σύμβουλος

Τη δήλωση αποποίησης τη βγάζετε μόνοι σας. Δικηγόρο χρειάζεστε για αποποίηση ανηλίκου, για δικαστική εκκαθάριση ή απογραφή, για ακύρωση λόγω πλάνης όταν έχει περάσει η προθεσμία (6 μήνες, ΑΚ 1857) και όταν η διαθήκη έχει όρους. Εμείς μπαίνουμε ένα στάδιο νωρίτερα: χαρτογραφούμε χρέη και περιουσία, υπολογίζουμε τι μένει μετά τις ασφάλειες και τις εξασφαλίσεις και, αν η αποδοχή συμφέρει, ετοιμάζουμε την αίτηση στον εξωδικαστικό μηχανισμό.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο χρόνο έχω για αποποίηση κληρονομιάς;

Τέσσερις μήνες από τότε που μάθατε ότι είστε κληρονόμος και για ποιον λόγο, ένα έτος αν ο θανών ή εσείς κατοικούσατε στο εξωτερικό. Με διαθήκη, η προθεσμία δεν ξεκινά πριν από τη δημοσίευσή της. Η δήλωση γίνεται στο Ειρηνοδικείο της τελευταίας κατοικίας του θανόντος.

Κληρονομώ τα χρέη των γονιών μου;

Μόνο αν αποδεχθείτε ή αφήσετε να περάσει η προθεσμία. Για θανάτους έως τις 15/9/2026 ευθύνεστε και με τη δική σας περιουσία, εκτός αν δηλώσατε αποδοχή με απογραφή. Για θανάτους από τις 16/9/2026, ο Ν. 5303/2026 περιορίζει την ευθύνη στην κληρονομιά, εκτός αν δηλώσετε ελεύθερη διαχείριση ή πουλήσετε χωρίς άδεια.

Τι είναι η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής;

Δήλωση στο Ειρηνοδικείο, μέσα στο τετράμηνο, ότι αποδέχεστε αλλά ευθύνεστε μόνο έως το ενεργητικό της κληρονομιάς· η απογραφή ολοκληρώνεται σε 4 μήνες από τη δήλωση. Αφορά θανάτους πριν από τις 16/9/2026. Για θανάτους έως 22/5/2026 χωρίς εμπρόθεσμη δήλωση, μεταβατική απογραφή επιτρέπεται έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.

Πρέπει να αποποιηθούν και τα παιδιά μου;

Ναι, γιατί η μερίδα σας περνά σε αυτά. Για ανήλικο χρειάζεστε άδεια δικαστηρίου για να αποποιηθείτε για λογαριασμό του. Αλλιώς, για θανάτους πριν από τις 16/9/2026, το παιδί θεωρείται κληρονόμος με απογραφή και μπορεί να αποποιηθεί μόνο του μέσα σε 1 έτος από την ενηλικίωση (ΑΑΔΕ, Ε.2093/2025).

Πώς μαθαίνω τι χρωστούσε ο θανών;

Με το Δ210 στο myAADE δηλώνετε την ιδιότητά σας και ζητάτε από τη ΔΟΥ βεβαίωση οφειλών. Σε τράπεζες και servicers στέλνετε έγγραφο αίτημα με ληξιαρχική πράξη θανάτου και πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών· από το Κτηματολόγιο βγάζετε πιστοποιητικό βαρών. Καμία από αυτές τις ενέργειες δεν μετράει ως αποδοχή.

Τι γίνεται με το στεγαστικό δάνειο όταν πεθάνει ο δανειολήπτης;

Αν υπήρχε ασφάλεια ζωής υπέρ της τράπεζας, το ασφάλισμα εξοφλεί το δάνειο ολόκληρο ή έως το ασφαλισμένο κεφάλαιο, είτε οι κληρονόμοι αποποιηθούν είτε όχι. Χωρίς ασφάλεια, μένει χρέος της κληρονομιάς και όσοι αποδέχθηκαν το ρυθμίζουν με την τράπεζα, τον servicer ή τον εξωδικαστικό.

Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση. Η εφαρμογή εξαρτάται από τα στοιχεία κάθε υπόθεσης.